International Air Laws

ลักษณะเด่น (ด้อย!) ของกฎหมายอากาศ (Air Law) ที่ปรากฏในเมืองไทย คือการเป็นพื้นที่ ความรู้ที่วงการนิติศาสตร์ละเลยไม่กล่าวถึงจนเสมือนว่าไม่มีอยู่ หรือมีอยู่แต่ไร้ซึ่งความสำคัญใด ๆ อาจเป็นไปได้ว่าความรู้สาขานี้มิได้ทำให้ผู้ศึกษามีความเจริญก้าวหน้าในวิชาชีพนักกฎหมาย หรือไม่ก็เป็นวิชาที่มีประโยชน์ต่อประเทศชาติน้อย จึงไม่ควรผลักดันให้มีการศึกษาวิชานี้อย่างจริงจัง นักกฎหมายไทยบางท่านยังปรามาสว่ากฎหมายอากาศเป็นวิชาที่ "ง่าย" แต่ก็ดูเหมือนจะง่ายเสียจนมีแต่ "ความเงียบ" ในวงการวิชาการไทย เพราะการจะหาคำอธิบายข้อกฎหมายในแต่ละเรื่องนั้น ทำได้ยากมากหรือไม่ได้เลย

ถึงจะมีข้อเท็จจริงว่าประเทศไทยได้มีส่วนพัฒนากฎหมายอากาศระหว่างประเทศตลอด ร้อยปีที่ผ่านมา สายการบินของไทยเป็นสายการบินชั้นนำของโลก ประเทศไทยมีภูมิศาสตร์การบิน เป็นศูนย์กลางแห่งภูมิภาค และอุตสาหกรรมการบินของไทยมีผลประโยชน์เกี่ยวข้องมหาศาล แต่เมื่อพิจารณาในแง่กฎหมายแพ่ง กฎหมายอาญา กฎหมายระหว่างประเทศทั้งภาคสันติและ ภาคสงครามแล้ว วิชากฎหมายอากาศกลับเป็นวิชาชายขอบอย่างยิ่ง อยู่ในมุมมืด ลึกลับแต่ไม่น่าติดตาม ซึ่งไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริงที่กล่าวข้างต้นเลย การรวบรวมตัวบทกฎหมายในที่นี้เป็นเพียง ความพยายามหนึ่ง ที่จะทำให้วิชากฎหมายอากาศในเมืองไทยมีความกระจ่างขึ้น โดยหวังว่าวิชานี้ จะสามารถแทรกตัวอยู่ในพื้นที่ความรู้ทางนิติศาสตร์ของไทยได้ในที่สุด

เดิมข้าพเจ้าไม่เคยมีความคิดที่จะรวบรวมตัวบทกฎหมายอากาศระหว่างประเทศ ดังที่ ปรากฏในหนังสือเล่มนี้แต่ประการใด คิดแต่จะเขียนบทความและคำอธิบายเกี่ยวกับกฎหมาย ลักษณะนี้เท่านั้น แต่เมื่อได้มีโอกาสทำงานด้านการบินโดยตรงและเริ่มค้นคว้างานวิชาการในด้านนี้ ก็พบว่าเอกสารกฎหมายพื้นฐานที่จำเป็นหาได้ค่อนข้างยากในเมืองไทย และดูเหมือนว่าราชการไทย จะไม่มี Treaties Series อย่างที่หลายประเทศมีกัน คำแปลที่มีอยู่ก็กระจัดกระจายแอบอยู่ในที่ต่างกัน คำแปลบางฉบับที่ใช้กันอยู่ในภาคปฏิบัติก็เป็นเพียงร่างคำแปลเท่านั้น ทั้ง ๆ ที่มีคำแปลอย่างเป็นทางการ ประกาศในราชกิจจานุเบกษา นานแล้วก็ตาม เหตุเหล่านี้เป็นอุปสรรคแก่การทำงานของข้าพเจ้า เป็นอย่างยิ่ง ข้าพเจ้าจึงคิดแต่ว่าน่าจะมีผู้รวบรวมเอกสารดังกล่าวเป็นรูปเล่มขึ้นมา แต่ปัญหา คือ ผู้ใดเล่าจะทำ

ครั้นเมื่อข้าพเจ้าได้เริ่มเขียนงานวิชาการไประยะหนึ่งก็พบว่าตนเองได้รวบรวมเอกสารอ้างอิง ไว้มากพอควร จึงเรียนปรึกษาคุณปัทมา ตันติรุจนานนท์ ว่าน่าจะมีการจัดทำหนังสือรวม กฎหมายอากาศระหว่างประเทศเพื่อเผยแพร่ในวงกว้างออกไป ซึ่งท่านได้ให้การสนับสนุนด้วยดี มาตลอดจนกระทั่งหนังสือเล่มนี้สำเร็จออกมาได้ ในการรวบรวมเอกสารครั้งนี้ ข้าพเจ้าได้แบบอย่าง มาจาก Professor Dr. Michael Milde อดีตผู้อำนวยการสถาบันกฎหมายอากาศและอวกาศ แห่งมหาวิทยาลัย McGill ผู้เป็นบรรณาธิการหนังสือรวมกฎหมายอากาศและอวกาศระหว่างประเทศ ฉบับฝรั่งเศส-อังกฤษ* ซึ่งผู้ศึกษาวิชากฎหมายอากาศล้วนคุ้นเคยเป็นอย่างดี เอกสารดังกล่าวถือเป็น แม่แบบของการรวบรวมกฎหมายอากาศระหว่างประเทศเล่มนี้

หนังสือเล่มนี้ประกอบด้วยเอกสารเกี่ยวกับกฎหมายอากาศระหว่างประเทศ ทั้งโดยตรงและ โดยอ้อม รวมทั้งสิ้นมากกว่า ๘๐ ฉบับ โดยแบ่งเป็น ๓ ภาค ภาคแรกจะเป็นประเด็นเกี่ยวกับคดีเมือง มีเอกสารรวม ๔๗ ฉบับ ซึ่งแบ่งย่อยออกเป็น ๔ หมวด ส่วนภาคสองจะเป็นประเด็นเกี่ยวกับคดีบุคคล มีเอกสารรวม ๒๗ ฉบับ ซึ่งแบ่งย่อยออกเป็น ๓ หมวด ภาคสุดท้ายจะมีเอกสารที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมอีก ๑๐ ฉบับ เพื่อเสริมให้หนังสือเล่มนี้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น อนึ่ง เอกสารกฎหมายที่รวบรวมไว้ในที่นี้ จะมีทั้งเอกสาร ที่สิ้นผลใช้บังคับไปแล้ว ยังมีผลใช้บังคับอยู่ ยังไม่เริ่มมีผลใช้บังคับ และยังเป็นเพียงร่างความตกลงอยู่ก็มี การรวบรวมในลักษณะนี้มุ่งที่จะอำนวยความสะดวกให้แก่การค้นคว้าทางวิชาการสาขากฎหมายอากาศ ระหว่างประเทศที่อาจจะมีขึ้นต่อไป ในส่วนของคำแปลภาษาไทยนั้น ทางราชการมิได้มีคำแปล ครบทุกฉบับ แต่เอกสารหลายฉบับข้าพเจ้าเชื่อว่าอาจจะมีคำแปลอยู่ แต่อาจถูกทำลายทิ้งไปแล้ว หรือไม่ก็เกินความสามารถที่ข้าพเจ้าจะหามาได้ คำแปลของราชการบางเรื่องก็แปลไม่สอดคล้องกัน ทั้ง ๆ ที่เป็นความตกลงในชุดเดียวกัน เช่น ระบบวอร์ซอมีความตกลงอยู่ ๙ ฉบับ แต่คำแปลของแต่ละฉบับ กลับไม่ตรงกันอย่างน่าประหลาดใจ และหากยึดถือตามนั้นแล้วอาจก่อให้เกิดความสับสนได้ ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงได้จัดทำคำแปลสำนวนของตนเองขึ้นมา โดยมิได้ผ่านกระบวนการรับรองใด ๆ จากทาง ราชการ ผู้อ่านจะสังเกตได้จากการระบุชื่อของข้าพเจ้าในฐานะผู้แปลไว้ในเชิงอรรถแรกของความตกลง นั้น ๆ ถ้ามีความคลาดเคลื่อนเกี่ยวกับคำแปลดังกล่าว ขอให้เข้าใจว่าเกิดขึ้นจากความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ของข้าพเจ้า มิได้เกี่ยวข้องกับทางราชการแต่อย่างใด ซึ่งข้าพเจ้าต้องอภัยด้วย

คำแปลสำนวนของข้าพเจ้ามีดังนี้ (๑) อนุสัญญาปารีส ค.ศ. ๑๙๑๙ (๒) ปฏิญญาบัลลูน ค.ศ. ๑๘๙๙ (๓) ปฏิญญาบัลลูน ค.ศ. ๑๙๐๗ (๔) ร่างกฎแห่งกรุงเฮก ค.ศ. ๑๙๒๓ (๕) ข้อมติสมัชชาแห่งสันนิบาตชาติ ค.ศ. ๑๙๓๘ (๖) อนุสัญญา Montreux ค.ศ. ๑๙๓๖ (บางส่วน) (๗) สนธิสัญญาอาวุธนิวเคลียร์ ค.ศ. ๑๙๖๓ (บางส่วน) (๘) อนุสัญญาอาวุธเคมี ค.ศ. ๑๙๙๓ (บางส่วน) (๙) อนุสัญญาความรับผิดจากวัตถุอวกาศ ค.ศ. ๑๙๗๒ (บางส่วน) (๑๐) ปฏิญญาสตอกโฮล์ม ค.ศ. ๑๙๗๒ (บางส่วน) (๑๑) สนธิสัญญาแอนตาร์กติก ค.ศ. ๑๙๕๙ (บางส่วน) (๑๒) อนุสัญญาวอร์ซอ ค.ศ. ๑๙๒๙ (๑๓) พิธีสารเฮก ค.ศ. ๑๙๕๕ (๑๔) อนุสัญญากวาดาลาฮารา ค.ศ. ๑๙๖๑ (๑๕) พิธีสารกัวเตมาลาซิตี ค.ศ. ๑๙๗๑ (๑๖) พิธีสารมอนตริออล ค.ศ. ๑๙๗๕ ฉบับที่ ๑ ถึง ๔ (๑๗) อนุสัญญามอนตริออล ค.ศ. ๑๙๙๙

อนึ่ง หนังสือเล่มนี้แต่เดิมจะมีส่วนที่เป็นบทนำเพื่ออธิบายความเป็นมาและสาระสำคัญ ของความตกลงต่าง ๆ ด้วย แต่ด้วยเหตุผลบางประการทำให้ต้องแยกตีพิมพ์ต่างหากอีกเล่มหนึ่ง ทั้งนี้จะสังเกตได้ว่าคำนิยมของท่านอาจารย์อรุณ ภาณุพงศ์ ได้กล่าวถึงเนื้อหาทั้งสองส่วนไว้ ซึ่งข้าพเจ้าต้องขออภัย ณ ที่นี้ด้วย ที่ไม่สามารถรวมเนื้อหาทั้งสองส่วนเข้าเป็นเล่มเดียวกัน

หากท่านผู้อ่านมีข้อคิดเห็น คำวิจารณ์ หรือคำแนะนำใด ๆ เกี่ยวกับหลังสือเล่มนี้ กรุณาแจ้งให้ข้าพเจ้าทราบด้วย จะเป็นพระคุณยิ่ง

ประเสริฐ ป้อมป้องศึก
๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๕
โทรศัพท์ ๐-๒๕๐๓-๕๔๕๒ โทรสาร ๐-๒๕๗๓-๑๔๔๗
pompongsuk@thaimail.com